فهرست مطالب

 فصل اول

 صوت موسيقايي و تعاريف اوليه اصوات موسيقايي………..…..…3

ارتفاع (زير و بمي)…………..…4

پهنة شنوايي انسان…………...…5

 فاصلة موسيقايي……...……...…5

اسم نت‌ها…….……...………5

فاصلة اُكتاو (هنگام)…………… 6

 نت به‌عنوان نشانة تصويري……..…7

 حامل………………………8

كليدِ سل……………………9

 پهنة صوتي……………….…10

خط‌هاي تكميلي………………10

 واحد سنجش فاصله در موسيقي …....14

 روش‌ نام‌گذاري‌ اكتاوها…………16

نشانه‌‌هاي تغييردهنده…………...17

 بِمل – ديِز - كُرُن – سُري – بِكار - بمل‌كُرُن - ديِز سُري شستي‌هاي پيانو………………22

نت‌هاي آنارمونيك (مترادف)… …23

دوبل‌ديز - دوبل‌بِمل انواع نيم‌‌پرده………… ..……24

نيم‌‌پردةكروماتيك و دياتونيك پرسش و تمرين پايان فصل اول ...… ..27


فصل دوم
وزن در موسيقي (قسمت اول)

 ديرند يا كشش زماني نت‌ ………

گِرد - سفيد- سياه- چنگ- دولاچنگ - سه‌لاچنگ نقطه و خطِ اتحاد………...……36

نقطه- دو نقطه- خط اتّحاد وزن در موسيقي………………38

تأكيد در موسيقي - تقسيمات مساويِ زمان در موسيقي ضرب … ...……………… 39

ميزان…………….. ………42

خط ميزان - نشانة ميزان - انواع ميزان ميزان‌هاي ساده………… ……46

ميزان‌هاي تركيبي……..………49

سكوت…….………………51

كاربردِ ديگرِ “خطِ اتحاد”….….…53

سنكوپ……………………54

ضدِ ضرب……………..……57

پرسش و تمرين پايان فصل دوم ……58

 فصل سوم
فاصلة موسيقايي، گام و تعاريف ديگر

 گام ماژور….….……………63

گام - گام ماژور - نام و نقش درجه‌هاي گام تعيين دقيق فاصله………...……71

1- عددِ فاصله………..………71

فاصلة ساده و فاصلة تركيبي- تبديل فاصلة تركيبي به ساده- معكوسِ فاصله 2- بنية فاصله………...………78

فاصله‌هاي سه‌بنيه‌اي - فاصله‌هاي چهاربنيه‌اي - بُنية فاصله در فاصله‌هاي تركيبي و معكوس فاصله دانگ (تِتراكورد)….….………90

 دانگ‌هاي گامِ ماژور توناليته و مُداليته………………94 نشانه‌هاي تركيبي…………...…95

گامهاي ماژورِ ديزدار - توالي ديزها - روش يافتن تونيكِ گامِ ماژور از روي تواليِ ديزها- روش يافتن نشانةتركيبي در گامهاي ماژورِ ديز‌دار - گامهاي ماژورِ بمل‌دار - توالي بمل‌ها- روش يافتن تونيكِ گامِ ماژور از روي تواليِ بمل‌ها - روش يافتن نشانةتركيبي در گامهاي ماژورِ بمل‌دار- گامهاي مترادف (آنارمونيك) گامِ مينور…………….……107

گامِ مينورِ تئوريك (طبيعي) - گامِ مينور تئوريك- يافتن تونيكِ گامِ مينور از روي نشانه‌هاي تركيبي- گامِ مينورِ هارمونيك نشانه‌هاي عَرَضي (موقتي)……… 111

گامِ مينورِ ملوديك مُدولاسيون (مُدگَردي)…………116

گامهاي همسايه…...…………116

الف - گامهاي همساية گامِ ماژور.…117 1- گامِ ماژوري به فاصلة پنجمِ درست بالاتر از آن 2- گامِ ماژوري به فاصلة پنجمِ درست پايين‌تر از آن 3- گام مينور هارمونيك وابسته به مينورِ نسبي ب - گامهاي همساية گامِ مينور …..118

1- گامِ مينوري به فاصلة پنجمِ درست بالاتر از آن 2- گامِ مينوري به فاصلة پنجمِ درست پايين‌تر از آن 3-گام ماژوري كه از آن ناشي شده است موسيقيِ تونال….……………122

مطبوعيت و نامطبوعيتِ فاصله‌ها…....122

انتقال………………….…123

سازهاي انتقالي………………126

كليدهاي ديگر - كليد فا ( كليد باس) - كليد دو (كليد آلتو)- حامل مضاعف - كليد كوبشي‌ها پهنة صوتي صداي انسان…..……136

صداي مردان - صداي زنان گام‌هاي ديگر………….……138

گام ماژور - گام مينور تئوريك - گام مينور ملوديك بالارونده - گام مينور ملوديك پايين‌رونده- گام مينور هارمونيك - گام تمام‌پرده - گام كولي - گام پنج‌نتي (پنتاتونيك) - گام هشت‌نتي (اُكتاتونيك) - گام بلوز گام‌هاي كليسايي.……………140

يونين - دورين - فريژين - ليدين - ميكسو ليدين - ائولين - لوكِريَن گامهاي كروماتيك……...……143

گام كروماتيك بالارونده - گام كروماتيك پايين رونده گام كروماتيك موسيقي ايراني……144 پرسش و تمرين پايان فصل سوم…….145

 فصل چهارم

وزن در موسيقي (قسمت دوم)

 ميزان‌هاي لنگ……………....151

ميزان دو ضربي - ميزان سه ضربي - ميزان چهار ضربي - ميزان پنج ضربي(3+2)- ميزان پنج ضربي(2+3) - ميزان‌هاي لنگ ساده - ميزان‌هاي لنگ تركيبي وجود خصيصة لنگ در ميزانهاي غير لنگ...155 تغيير نشانة ميزان در ميانِ قطعه تقسيماتِ فرعي ديرندِ نت‌ها……...161

سه‌ بر دو - چهار بر سه - پنج بر چهار - پنج بر سه - شش بر چهار- هفت بر چهار - هفت بر شش- نـُه بر هشت - دو بر سه سرعت……………………171

1- مترونُم………………….172

الف) مترونم مكانيكي - ب) مترونم‏هاي الكترونيكي 2- تعيين مدت زمان كل قطعه به دقيقه...175 3- استفاده از واژگان توصيفي…….175

فشردگي موسيقي……………..177

وزن در آواز ايراني… ………...178

ادوار ايقاعي………………...179

اتانين ايقاعي ضرب بالا………………….183

قطعات ضربي در مو سيقي ايراني…...184

پيش درآمد……………….... 184

چهار مضراب………………..184

رِنگ……………………...185

تصنيف…………………...186

ضربي…………………….186

پرسش و تمرين پايان فصل چهارم…...187

 فصل پنجم

 فاصله‌ها و دانگهاي موسيقي ايراني

 بنية فاصله‌ها در موسيقي ايراني……191

معكوس فاصله‌ در موسيقي ايراني…...194

دانگ‌هاي موسيقي ايراني………...196

الف) انواع فاصله‌هاي دوم - ب) انواع فاصله‌هاي سوم - سه‌صداييِ ملوديك 14 دانگِ اصليِ موسيقي ايران……..200

چهارصدايي ملوديك - چهارصدايي‌هاي ملوديكِ موجود در موسيقي ايران - يك دانگ فرعي در موسيقي ايراني انواع تركيب دانگ…………...208

 1- تركيب متصل تركيب متصل قرينه و غيرقرينه تشكيل همة تركيب‌هاي متصل ممكن با استفاده از 14 دانگ اصلي………..210

2- تركيب منفصل حالت اول - حالت دوم - حالت سوم - حالت چهارم 3- تركيب متداخل تركيب متداخل طولي - تركيب متداخلِ عَرْضي – نكته تركيب‌هاي بيش از دو دانگ……..227

تغيير نقش نت‌ها در تركيب‌ها……228 مركب‌خواني………………...230

1- طولي - 2- عرضي گوشه وانواعِ آن……………...231

1- گوشه‌هاي مُدال - 2- گوشه‌هاي ريتميك - 3- گوشه‌هاي ملوديك انواعِ شروعِ گوشة “ درآمد”……....235

فرودِ بالِ كبوتر نام‌گذاري دانگ‌ها و دستگاه‌هاي موسيقيِ ايراني……...……………...238

نام‌گذاري دانگ‌ها بر اساسِ توناليتة آنها……………………...238

نام‌گذاري دستگاه‌ها بر اساس نتِ ايست “درآمد”…………………... 239

نام‌گذاري دستگاه شور - نام‌گذاري دستگاه نوا‌ - نام‌گذاري دستگاه همايون - نام‌گذاري دستگاه راست پنجگاه نام‌گذاري آوازهاي موسيقي ايراني….241

نام‌گذاري آواز اصفهان نشانه‌هاي تركيبي در موسيقي ايراني...242

1- دستگاه ماهور 2- دستگاه شور و آوازهاي آن 3- دستگاه چهارگاه 4- دستگاه سه گاه 5- دستگاه نوا 6- دستگاه همايون و آواز اصفهان 7- دستگاه راست‌پنجگاه - يافتن دستگاه يا آواز از روي نشانه‌هاي تركيبي اندازة فاصله‌هاي موسيقي ايراني….....250

پرسش و تمرين پايان فصل پنجم…....254

فصل ششم

 نشانه‏ ها، اصطلاحات و تعاريف موسيقا‏يي

 1- نشانه‌هاي بين‌الملليِ موسيقي…...259

الف) نشانه ‏هاي مربوط به شدت (ديناميك)…………………259

آكسان - كرشندو – دكرشندو - ديمينوئندو ب) نشانه‏هاي مربوط به تغيير ارزش زماني نت‏ها……………………………...262

ريتارداندو – اچه‌له‌راند - فِرماتا - َاد ليبيتوم پ) نشانه‏هاي مربوط به آرتيكولاسيون و تزئين‌ها……………………………263

آرتيكولاسيون – تزئين - آچياكاتورا و آپاجياتورا – آرپژ –گروپتو - گروپتوي وارونه – گزش - گزش وارونه – تريل – ويبراسيون – گليساندو - استاكاتو تِنوتو - لگاتو - پيتزيكاتو ت) نشانه‌هاي تكرار………………..274

تكرار ميزان قبل - تكرار دو ميزان قبل - دو نقطة تكرار - بار اول، باردوم - داكاپو - داكاپو‏آل‏فينه - دال سِنيو - دال سِنيو آل‏ فينه - كودا - ترِمولو- سكوت‌هاي بيش از يك ميزان ث) نشانه‌هاي تغيير اكتاو…………...279

ج) ديگر نشانه‌ها واژه‌گاني مربوط به حالت...280 2- نشانه‌هاي مخصوص موسيقي ايراني.. 282 علائم انگشت‌گذاري – دست‌باز - راست و چپ – ريز – تك‌ريز – تك‌ريز كوتاه – چپ‌ريز - دُراب 1)دُراب روي يك نت 2) دُراب روي دو نت 3) دُراب روي سه نت شلال – خراش – تكيه - خفه‌كردن - كندن - 1- پنجه‏كاريِ كامل (نوعي يك برچهار) 2- پنجه‏كاريِ ناقص (نوعي يك بر سه) 3- پنجه‏كاريِ ساده (نوعي يك بر دو) -كنده‌كاري همزمان - دُراب كنده‌كاري – كندن استاكاتو-سينه‏مال - شست دست راست - مُردان يا گزش وارونه – مُردان‌ريز - دُراب ريز - تريل به بمل‌كرنِ نت بعد - ويبراسيونِ ريز و درشت – تريل با يك مضراب - چپ‌تريل – مضراب چپ روي سيم پنجم تار – مضراب راست روي سيم آزاد سوم سه‌تار – اجراي ملودي روي سيم سوم سه‌تار – تك‌سيم - واخوان‌دار يا مضراب پُر - انگشت‌گذاري روي يكي از جفت‌سيم‏هاي تار - بازگشت به اجراي معمولي روي جفت‌سيم‏هاي تار – پوش - پُل - لگاتو 1- لگاتو با مضراب راست 2- لگاتو با مضراب چپ 3- لگاتو با تكنيك ريز 4- لگاتو با تكنيك ريز و به صورت سينه‌مال 3- آشنايي با چند اصطلاح موسيقاييِ بين‌المللي…………...…...319

تم يا سوژه - موتيف - زنجيره يا سكانس - روباتو - موسيقي تونال - بافت موسيقي: 1- پوليفونيك (چندبخشي) 2- هموفونيك (همگرا) 3- مونوفونيك (يك‌بخشي) 4- هِتِروفونيك 4- آشنايي با چند اصطلاح موسيقي ايراني...324

1- نتِ ايست 2- نتِ شاهد 3- نتِ آغاز 4- نتِ متغير5- نتِ خاتمه 6- اوج 7- فرود 8- مقام 9- مد پرسش و تمرين پايان فصل ششم...….331

 فصل هفتم

تحرير و انواع آن

 تحرير……………………………..335

ادواتِ تحرير 1ـ تحرير ساده 2ـ تحرير زينت‌دار - چه چه انواع تحرير………………………..339

موتيفِ تحرير 1- بلبلي 2- بغدادي 3- چكشي 4- مقطع 5- زيرورو 6-دوتايكي 7-بسته‌نگار 8-پنجه‌مويه 9-گُشايش10- خُرده‌تحرير11- جوادخاني 12-تحريرِضربي 13- هلهله 14- غنه (قنه) 15- تحرير فلكي شيوة اجراي تكيه…………………..348

قاعدة اول - قاعدة دوم پرسش و تمرين پايان فصل هفتم…….353 ضميمة (1) دانگهاي تشكيل دهندة گوشه‌هاي مهم رديف ميرزاعبداله دستگاه شور………………...357

آواز ابوعطا………………....359

آواز بياتِ ترك……………...359

آواز افشاري………………...360

آواز دشتي و بيات كرد………...360

دستگاه سه‌گاه……………….361

دستگاه چهارگاه……………...362

دستگاه ماهور………………..363

دستگاه همايون……………...366

آواز بياتِ اصفهان…………….368

دستگاه نوا………………….369

دستگاه راست‌پنجگاه…………...371

ضميمة (2) فهرستِ نشانه‌هاي اجرايي مخصوص موسيقي ايراني نشانه‌ها …………….……...377 فهرست منابع