|
نغمه خوانيِ چهارده دانگِ اصلي و تركيب‌هاي متصلِ قرينة آنها در جلد اولِ كتاب با دانگ‌هاي مختلف موسيقي ايراني، اسامي آنها و انواع تركيب دانگ‌ها و همچنين نت‌هاي ايست، شاهد و … آشنا شده‌ايم. در اين كتاب قصد داريم عملاً اين دانگ‌ها را بسرائيم. براي اين منظور شيوة كار به اين ترتيب است كه در هر درس، سرايشِ دو دانگ و تركيب آنها را طي تمرين‌هايي حساب شده فرا ميگيريم و سرانجام با اجراي يك يا چند ملودي با استفاده از تركيبِ دو دانگِ مورد نظر، عملاً سرايشِ فاصلههاي موجود در تركيب دو دانگ را تجربه مي‌كنيم. هر درس با معرفي يك دانگ آغاز مي‌شود. در اين دانگ نت ايست، درجة چهارم و غالباً نت “دو” مي‌باشد. دانگ دوم نيز “همفاصلة” دانگ نخست بوده ولي نت ايست و نت آغاز آن همان نت “دو” (درجة چهارم دانگ اول) مي‌باشد. براي سرايش صحيح دانگ اول دو شيوه وجود دارد: شيوة اول، تقليد صوت: در اين شيوه با شنيدن دقيق نت‌هاي مورد نظر از طريقِ سازي كه در اختيار داريم و يا با استفاده از نمونة صوتي موجود در لوح فشردة ضميمة كتاب، صداها را به خاطر سپرده و آنها را با ذكر نامشان تقليد مي‌كنيم. شيوة دوم، استفاده از ملودي راهنما: در اين شيوه يك يا چند ملودي مشهور با استفاده از نت‌هاي دانگ مورد نظر به عنوان راهنما در كتاب توصيه شده است و يا خود شما مي‌توانيد به كمك مربي خود آن را انتخاب كنيد. به اين ترتيب شما با داشتن نت‌هاي يك ملوديِ مشهور و در عين حال ساده مي‌توانيد نت‌هاي آن دانگ را با يادآوري و راهنمايي آن ملودي به خاطر آورده و تقليد كنيد. در درس اول از اين فصل توضيحات و راهنماييهاي لازم براي اجراي هر قسمت از تمرين‌ها وجود دارد كه براي اختصار در دروس بعدي فقط به آنها اشاره شده است. درس اول : تركيب دانگ‌هاي “درآمد ماهور + داد ماهور
” دانگ “درآمد ماهور” دانگ درآمد ماهور چنين است:
در دانگ “درآمد ماهور” كه فواصل ميان درجات متوالي آن در شكل ذكر شده است، نت ايست درجة چهارمِ دانگ مي‌باشد. با مراجعه به نمونة صوتي، آن را بارها به دقت بشنويد و سپس بارها تقليد صوت كنيد. با استفاده از حركت دست مي‌توانيد “راهنمايي” براي زير و بم شدن صداها داشته باشيد، بدين ترتيب كه براي مثال، براي نتِ ايستِ “دو”، كف دست خود را به موازات زمين در مقابل دهان خود قرار داده و براي نت‌هاي “سي، لاو سُل” آن را يك مرحله پايينتر مي‌آوريم. به اين ترتيب براي صداي سُل، دست ما در پايينترين وضعيت در مقابل سينه قرار مي‌گيرد. به شكل زير به عنوان نمونه‌اي از اين حركات توجه كنيد:
ملودي راهنما به عنوان ملودي راهنما براي دانگ درآمد ماهور، تصنيف “مرغ سحر” اثر مرتضي ني‌داود كه با مصراع “مرغ سحر ناله سر كن” آغاز مي‌شود را به خاطر بياوريد كه نت‌هاي آن به صورت ساده در صفحة بعد آورده شده است:
تمرين‌هاي متصل براي دانگ “درآمد ماهور”
تمرين‌هاي متصل براي دانگ “درآمد ماهور”
تركيبِ متصل دانگ‌هايِ “درآمدِ ماهور+ دادِ ماهور” (دستگاهِ ماهور)
درس دوم: دانگ “درآمد شور” دانگ درآمدِ شور با دانگِ شهناز همفاصله بوده و فقط نت ايست آن روي درجة اول قرار دارد، آن را با استفاده از نمونة صوتي و يا ملودي راهنما تقليد صوت كنيد:
ملودي راهنما تصنيفِ “چه شورها” ساختة عارف قزويني را به عنوانِ ملودي راهنما براي خواندنِ اين دانگ انتخاب كرده‌ايم.
دانگ بالارونده و پايين روندة “درآمد شور”
تمرين‌هاي جاذبه تمرين اول جاذبه (متصل) :
تمرين دوم جاذبه (منفصل) :
تمرين سوم جاذبه (ضربي) :
تمرين‌هاي متصل براي دانگِ “درآمدِ شور”
تركيبِ متصلِ دانگ‌هايِ “شهناز + درآمدِ شور” (شهناز) در شكل زير يك مجموعة هفت صوتي از تركيب متصل دانگ‌هاي همفاصلة شهناز و درآمد شور را ملاحظه مي‌كنيد كه در آن نت “دو”، ايست اين تركيب بوده و مقام درآمد دستگاه شور را تشكيل مي‌دهد. آن را تقليد صوت كنيد.
تركيب پايين رونده و بالاروندة دو دانگ
تمرين‌هاي جاذبه
تمرين دوم جاذبه (منفصل) :
تمرين سوم جاذبه
(ضربي) :
ملودي تمرين‌هاي متصلِ دانگ‌ها و تركيبات دو دانگ را به صورت‌هاي برودِري ، دوتايي و سه‌تايي به بالا و پايين بازخواني نمائيد.
خواندنِ گام به صورت‌هاي ديگر اكنون گامِ شور شهناز را به صورت‌هاي “ تكي” ، “دوتايي به بالا و پايين”، “دوتايي به پايين و بالا” ، “بِرودري به بالا و پايين” ، “بِرودري به پايين و بالا ” ، “سه‌تايي به بالا و پايين” و “سه‌تايي به پايين و بالا” ابتدا بدونِ نغمه (پارلاتي) و سپس با نغمه (كانتاتي) بخوانيد.
ملودی های زیر را بسرائید:
درس سوم : تركيب دانگ‌هاي “چكاوك + درآمد چهارگاه” (دستگاه چهارگاه) دانگ “چكاوك” در شكل زير دانگ چكاوك نمايش داده شده است :
در شكل فوق فاصلة درجات متوالي ذكر شده، اما فاصلة ميان درجة اول تا هريك از درجات ديگر به ترتيب دوم نيم بزرگ، سوم بزرگ و چهارم درست است. در اين دانگ نت ايست بر روي درجة چهارم قرار دارد. هر چند در موسيقي ايراني حركت ملوديك ذاتاً متصل است اما توجه داشته باشيد فاصلة دوم بيش بزرگ كه ميان درجات دوم و سوم اين دانگ به كار رفته، در دستگاه همايون و آواز اصفهان و شوشتري نسبت به دستگاه چهارگاه بيشتر مورد استفاده قرار مي‌گيرد و ويژگي ملوديك درآمدِ چهارگاه پرش دوم به چهارم است. اين فاصله نيز همچون فاصلة دوم نيم بزرگ از فواصل مخصوص موسيقي ايراني است و خواندن آن دشوارتر از ساير فاصلهها و نيازمند تمرين و دقت بيشتري است. دانگ فوق را تقليد صوت كنيد. ملودی راهنما آهنگِ “عروسي” را به‌عنوانِ ملوديِ راهنما براي اين دانگ انتخاب كرده‌ايم.
دانگِ پايين رونده و بالاروندة “چكاوك” دانگ چكاوك در شكل زير به صورت پايين رونده و بالارونده نمايش داده شده است. با استفاده از حركات دست بارها آن را بسرائيد:
تمرين‌هاي جاذبه تمرين اول جاذبه (متصل) :
تمرين دوم جاذبه (منفصل) :
تمرين سوم جاذبه (ضربي) :
تمرين‌هاي متصل براي دانگِ “چكاوك”
دانگ “درآمد چهارگاه” اين دانگ نيز با دانگ چكاوك همفاصله بوده و نت ايست آن روي درجة اول قرار دارد. آن را تقليد صوت كنيد:
ملودي راهنما ملودي گوشة بختياري را به عنوانِ ملودي راهنما براي خواندنِ اين دانگ انتخاب كرده‌ايم.
دانگِ بالارونده و پايينروندة “درآمدِ چهارگاه ”
تمرين‌هاي جاذبه تمرين اول جاذبه (متصل) :
تمرين دوم جاذبه (منفصل) :
تمرين سوم جاذبه (ضربي) :
تركيبِ متصلِ دانگ‌هاي “چكاوك + درآمدِ چهارگاه” (دستگاه چهارگاه) شكل زير تركيب دانگ‌هاي “چكاوك” و “درآمد چهارگاه” را نشان مي‌دهد. در اين تركيب نيز نت ايست در دو دانگ مشترك است. اين تركيب مقام اصليِ درآمد دستگاه چهارگاه را تشكيل مي‌دهد. آن را تقليد صوت كنيد:
تركيب پايين رونده و بالاروندة دو دانگ
تمرين‌هاي جاذبه تمرين اول جاذبه (متصل) :
تمرين دوم جاذبه (منفصل) :
تمرين سوم جاذبه (ضربي) :
تمرين متصل تركيب دو دانگ “چكاوك + درآمد چهارگاه” (دستگاه چهارگاه)
خواندن ملودي به صورت‌هاي ديگر: ملودي تمرين‌هاي متصل دانگ‌ها و تركيبات دو دانگ در اين درس را به صورت‌هاي برودري، دوتايي و سه‌تايي به بالا و پايين بازخواني نمائيد. خواندنِ گام به صورت‌هاي ديگر اكنون گامِ چهارگاه را به صورت‌هاي “ تكي” ، “دوتايي به بالا و پايين”، “دوتايي به پايين و بالا” ، “برودري به بالا و پايين” ، “برودري به پايين و بالا ” ، “سه‌تايي به بالا و پايين” و “سه‌تايي به پايين و بالا” ابتدا بدونِ نغمه (پارلاتي) و سپس با نغمه (كانتاتي) بخوانيد.
|
