|
فصل پنجم ميزانهاي لنگ و ديرندهاي فرعي (قسمتِ دوم) (“پنج بر چهار” و “هفت بر چهار”) ميزانهاي لنگ در بخش نظري با ميزانهاي لنگ آشنا شديم. در اين بخش با وزن‌خوانيِ ميزانهاي لنگ آشنا خواهيم شد. پنج ضربي تاكنون با ميزانهاي 2، 3 و 4 ضربيِ ساده و تركيبي آشنا شده‌ايم. اگر تعداد ضربهاي يك ميزان بيش از چهار باشد، آن ميزان لنگ است. علت چنين نام‌گذاري اين است كه لحظه‌هاي مهمِ درونِ هر ميزان، در ميزانهاي لنگ نابرابر هستند. براي مثال به ميزان16/5 در شكل زير توجه كنيد كه از دو واحد نابرابرِ 3 و 2 تشكيل شده است (توضيح اين كه اين تقسيمات نابرابرِ هرميزان را گاهي با خطوط عموديِ نقطه‌چين به شكل خط ميزان از يكديگر جدا نموده و يا مي‌توان با اعداد نشان دهندة ضربها در نشانة ميزان نمايش داد):
ميزان لنگِ پنج ضربي ممكن است مانند شكل زير به صورت 3+2 نوشته شود در اين صورت تأكيدات با نمونة فوق تفاوت خواهد داشت:
نكته:
اكنون براي درك بهترِ انواع لنگ ، در تصنيفِ پنج ضربي زير مشاهده مي كنيد كه چگونه شعر و تأكيدهاي آن در نوعِ وزنِ قطعه ( از حيث اين كه اين پنج ضربي“2 +3 ” يا “3+2” باشد) دخيل مي‌باشد:
هشت ضربي
تمرينات زير در ميزان16/8 آورده شده است، يعني هشت دولاچنگ در يك ميزان. حتماً مي‌دانيد كه اگر تأكيدها روي دولاچنگ‌هاي اول و پنجمِ هر ميزان4/2 باشد، در واقع ميزان را القاء مي‌نمايد:
اما طبيعي است كه اگر تأكيدگذاريِ فوق مورد نظر باشد، بايد از نشانة ميزانِ4/2 استفاده شود. نشانة ميزان16/8 براي ميزان لنگي به كار مي‌رود كه به سه صورت ممكن است: (3+3+2)، (3+2+3) و (2+3+3).
نُه ضربيِ لنگ نُه ضربيِ لنگ نيز به شش حالتِ مختلف مي‌تواند وجود داشته باشد. در شكل زير اين شش حالت را ملاحظه مي‌كنيد. توجه داشته باشيد كه از اين پس هر جا كه از عدد 4 در نشانة ميزان استفاده شده باشد، مي‌تواند به صورت (2+2) نيز محسوب شود. پس از حالتهاي مختلفِ نُه ضربي در اين جا به تعدادي از ميزانهاي لنگ كه كمتر متداول است اشاره مي‌كنيم، ولي براي اختصار، تنها به صورتهاي ممكنِ تأكيدگذاري‌هايِ مختلفِ هر يك اشاره خواهيم نمود. توجه داشته باشيد كه عدد 16 در نشانة ميزان، تنها براي نمونه ذكر شده است و ميزانهاي مذكور با مترهاي مختلف وجود دارد. ضمناً صورت غير لنگِ برخي از ميزانهاي ذكر شده متداول‌تر است. براي مثال نشانة ميزان 16/9نه تنها مي‌تواند به صورت لنگ آهنگسازي شود، بلكه به صورت طبيعي ميزاني است سه ضربي و تركيبي، كه در اين جا صورتِ اخير مورد نظر ما نبوده است (قبلاً گفتيم كه هر ميزاني، حتي4/2 ، مي‌تواند خصيصة لنگ بودن هم داشته باشد). همچنين اگر گاهي براي مثال از عدد 11 استفاده شده، همة صورت‌هايي كه يك 11 تايي لنگ مي‌تواند داشته باشد مَدِ نظرِ ما بوده و براي اختصار از آوردن همة صورتهاي آن خودداري شده است. براي هر يك از صورتهاي مختلفِ ميزانهايِ لنگي كه در زير آورده شده، مثالي بنويسيد و آن را وزن‌خواني كنيد ( براي يكي از صورتهاي هر يك از ميزانهاي لنگ مثالي آورده شده است. آن را وزن‌خواني كنيد):
|
 |
يازده ضربي
 |
فصل ادامه
دارد......