فصل اول

 ميزانهاي ساده، وزن‌خوانيِ عمودي (به‌شيوة سازهاي كوبشي)

 در بخش نظري گفتيم كه ديرند يا زمان نت‌ها را با شكل آنها (چنگ، سياه، دولاچنگ و …) نمايش مي‌دهيم. همچنين گفتيم كه ديرند يك نت مدت زماني است كه صداي يك نت شنيده مي‌شود و پس از آن جاي خود را به سكوت يا نت بعدي مي‌دهد. بنا براين در وزن‌خواني تا زماني كه نت بعدي اجرا نشده نمي‌توان ديرند يك نت را معين نمود. براي مثال فرض كنيد ديرند هر سياه برابر با يك ثانيه باشد ، حال اگر بخواهيم فيگور رِيتميك زير را كه شامل چهار نت است بخوانيم:

 زماني كه اولين نت يعني سي‌بمل را مي‏خوانيم لازم است به فاصلة 4/1ثانيه نت بعدي يعني لا اجرا گردد ( زيرا در اين مثال دولاچنگ4/1 سياه است).

در اين صورت است كه مي‌توانيم بگوييم نت اول مطابق فيگور مورد نظر درست اجرا شده است. به همين ترتيب پس از اجراي نت دوم به فاصلة زماني  4/1ثانيه لازم است نت سوم يعني سل، و پس از آن نيز نت چهارم يعني فا بايد اجرا گردد. در اين صورت تازه مي‌توان گفت كه سه دولاچنگ اول از فيگور فوق صحيح اجرا شده است. اكنون اگر بخواهيم ديرند نت چهارم به‌صورت يك سياه مطابق فيگور مورد نظر اجرا شود، لازم است پس از يك ثانيه از آغاز اجراي نت چهارم، نت پنجمي اجرا شود تا بتوان گفت كه ديرند نت مورد نظر به درستي اجرا شده است ( ممكن است به جاي نت پنجم هنگام خواندن پس از يك ثانيه، سكوت كنيم و به اين وسيله زمان نت چهارم را محدود نمائيم). اكنون بخش عملي وزن‌خواني را آغاز مي‌كنيم. لازم است در اجراي تمرينات اين فصل به نكته‏هاي زير توجه داشته باشيد:

 1- حامل‌هاي مورد نظر فاقد كليد است، زيرا در وزن‌خواني ارتفاع نت، مورد نظر نيست.

2- لازم است هنرجويان در سر هر ضرب پا بزنند.

 3- نت‌هايي كه دُم آنها رو به پايين است نشان‌دهندة ضربهاي هر ميزان مي‌باشند. بنا براين در ميزان 4/2دو نت سياه رسم شده‌ است كه نشان مي‌دهد هنرجو در كدام لحظه لازم است پا بزند. براي ضرب اول موقعيت نت‌ فا و براي ضرب دوم موقعيت نت لا در نظر گرفته شده تا تفاوت ضرب اول و دوم بهتر مشخص شود.

 4- هر سياه را به چهار دولاچنگ تقسيم نموده و واحد سنجش ضرب را دولاچنگ قرار مي‌دهيم. براي تفكيك دولاچنگ‌هاي يك ضرب از چهار هجاي به ترتيب 1 ، اِ ، وَ ، اِ استفاده مي‌كنيم. بديهي است براي ضرب دوم به‌جاي 1 از 2 استفاده مي‌كنيم:

5- طريقة پا زدن به اين ترتيب است كه: الف) در سر هر ضرب، همزمان با شماره‌هاي 1 و 2 پاي خود را بر زمين مي‌زنيم كه به اين حالت فرود مي‌گوييم؛ و ب) همزمان با هجاي وَ پاي خود را بالا مي‌آوريم كه اين حالت را نيز خيز مي‌ناميم. با اين طريقة پا زدن، هر ضرب به دو قسمت مساوي تقسيم مي‏شود:

 تمرين 1: براي آشنايي با ترتيب هجاهاي هرضرب، چند بار هجاهاي زير را با سرعت و فاصلة مساوي تكرار نمائيد، به‌طوري‌كه شماره‌هاي 1 و 2 را مؤكد‏ و قوي‌تر بخوانيد:

 اِ     و      اِ     2            اِ     و      اِ     1

تمرين2 : را وزن‌خواني كنيد و توجه داشته باشيد كه فعلاً با سرعت خيلي كم تمرين نمائيد و به حركت پاهاي خود كاملاً توجه داشته باشيد كه همزمان با شماره‌هاي 1 و2 (آغاز هر ضرب) بر زمين خورده (فرود) و همزمان با هجاي “و” در وسط هر ضرب در بالاترين نقطه (خيز) قرار گيرد:

 در تمرين 3 چون ديرند نت اول از مجموعة چهار دولاچنگ هر ضرب، چنگ است، مي‌توان تصور نمود كه ديرند دولاچنگ دوم به دولاچنگ اول افزوده شده است. بنابراين براي اجراي اين فيگور هجاي اِ پس از 1 در ضرب اول را زير لب مي‏خوانيم طوري كه صداي آن شنيده نشود ولي از روي حركت لبها بتوان آن را تشخيص داد ( در ضرب دوم و پس از 2 نيز همين كار را انجام مي‌دهيم). در تمرين زير هجاي اِ زير شماره‌هاي 1 و 2 نوشته شده زيرا ديرند آن به نت قبل داده شده است، به همين دليل آن‌ را زير لب مي‌خوانيم. به‌طور كلي هجايي را كه زير نت‌ نوشته مي‌شود بايد با صداي بلند خوانده شود و آنهايي را كه در زير اين هجاها نوشته مي‌شوند زير لب مي‌خوانيم:
 

درتمرين 4 ديرند دولاچنگِ چهارم به دولاچنگ سوم افزوده شده است، بنابراين مانند تمرين قبل لازم است هجاي چهارم هر ضرب ( ا ِ) را زير لب اجرا كنيم:
 

 تمرين 5 را نيز مانند تمرينات قبل اجرا كنيد:

در اجراي تمرين 6 توجه داشته باشيد كه پس از اجراي هجاي 1 در ضرب اول و 2 در ضرب دوم، ساير هجاها بايد زير لب و همچنان مانند تمرينات قبلي با فاصله‏هاي مساوي اجرا شوند. همچنين حركت منظم پا همچنان مثل قبل رعايت گردد:

فصل ادامه دارد......