|
تحرير در اصل آوازي است و بدون كلامِ معني‌دار كه توسط خواننده اجرا شده و در اكثر مواقع از فاصله‌هاي متصل (نت‌هاي متوالي) تشكيل شده، به همين دليل به تحرير، غَلْت نيز گفتهاند. البته تعريف فوق مربوط به نوع خاصي از تحرير است كه در زير با انواع آن آشنا خواهيم شد. تحرير در لابلاي ملوديهاي كلام‌دار و گاهي به قصد گذر از يك گوشه به گوشة ديگر اجرا مي‌شود و براي زيبا كردن جملة موسيقي به‌كار گرفته مي‌شود. اجزاي تشكيل دهندة تحرير را “ اَدَوات تحرير” نامند
اَدَوات تحرير:
اجزاي تحرير را گويند كه با هجاهاي منفردي مانند “ هِ، ها، هو، هي، آ، اي، و …” اجرا مي‌شود. اين ادوات تحرير كه فاقد معني هستند اغلب از تركيب هريك از حروف “ ه ” و “ ا ” با صداهاي “ َ ، ِ ، ُ ، آ ، اي، او” به‌وجود مي‌آيند (در پانويس صفحة قبل گفتيم كه گاهي نيز خوانندگان بهجاي اين هجاهاي منفرد چند هجاي ديگر را كه به‌طور مستقل داراي معني هستند - صرفنظر از ارتباط آنها با شعر مورد استفاده - به‌كار مي‌برند، مانند “ جانم، حبيبم، يار، امان، و …” ). به‌عنوان مثال به تحريرهاي زير توجه كنيد
در بيشتر تحريرهاي زينت‌دار از ادواتِ تحرير “ هِ ” و “ ها ” استفاده مي‌شود، دليل اين امر را در زير توضيح مي‌دهيم تحريرهاي زينت‌دار خود دو نوع ميباشند ـ تحريرهايي كه خود جملة كاملي هستند. مانند نمونة زير
تحريرهايي كه در طول يك جملة با كلام به صورت زينت‌هاي محدود اجرا شده و خيلي كوتاه هستند. مانند نمونه‌هاي زير
انواع تحرير تحريرها از نظر الگوي ملوديك و ريتميك، نوع زينت‌هاي به‌كار رفته در آن، تعداد نت‌هاي تشكيل‌دهندة “موتيف تحرير” ، و نيز رنگ صوتي لازم براي اجراي آن (نحوه ايجاد خروج صدا ساختمان دهان) بسيار متنوع هستند. برخي از تحريرها كه بيشتر مورد استفاده قرار مي‌گيرند داراي نام ويژه‌اي هستند. پيش از آشنايي با برخي از اين تحريرها لازم است با اصطلاح “موتيف تحرير” آشنا شويم. موتيف تحرير: كوچكترين واحد تكرارشوندة يك تحرير را “موتيف تحرير” گويند. موتيف تحرير خود داراي “اجزاي تحرير” است كه هر جزء شامل يك عبارت موسيقاييِ دوتايي يا سه‌تايي است. بنابراين يك موتيف مي‌تواند شامل يك يا چند عبارت دوتايي، يا سه‌تايي، و يا تركيبي از دوتايي و سه‌تايي باشد. در اين‌جا ضمن اشاره به چند تحرير پُر استفاده با موتيف و اجزاي تحرير بيشتر آشنا مي‌شويم. بديهي است هر يك از تحريرهاي زير جزءِ يكي از تحريرهاي ساده يا زينت‌دار هستند. در جلد سوم، بخش عملي اين مجموعه، با تركيب انواع اجزاي تحرير عملاً آشنا خواهيم شد
بلبلي:
اكنون به‌عنوان نمونه و الگويي براي تحريرهاي ديگر به تجزيه و تحليل اين تحرير مي‌پردازيم. هريك از فيگورهاي نمونة فوق يك موتيف تحرير است كه خود از دو جزءِ به ترتيب سه‌تايي و دوتايي تشكيل شده است
ويژگي ريتميك موتيف تحريرِ بلبلي مساوي بودن ديرند نت‌هاي تشكيل‌دهنده و سرعت بالاي اجراي آن است. از نظر ملوديك نيز حركت نت‌ها متصل و پايين‌رونده بوده و الگوي ملوديك آن به اين صورت است كه در جزء سه‌تايي (جزء اول) نت‌هاي تكراري دوم و سوم به فاصلة دوم پايين از نت آغاز قرار داشته، و دو نت تكراري جزء دوم نيز به فاصلة دوم پايين‌تر از نت آخر جزء اول قرار دارند. در برخي منابع تحرير بلبلي را با حذف نت اولِ هر موتيف ذكر كرده‌اند اما چون اين دو تحرير با هم متفاوت‌اند ما تحرير اخير را تحت عنوان “بغدادي” و به‌صورت جداگانه مطرح نموده‌ايم شيوة اجراي تكيه
اجراي تكيه در ساز داراي قوانين خاصي است كه اگرچه در فصل قبل در بارة آن برخي توضيحات ذكر شد اكنون ضمن ياد‌آوري به برخي نكته‌هاي ديگر نيز اشاره مي‌كنيم
قاعدة
اول:
اگرچه اغلب در جمله‌هاي تكيه‌دار، نت‌هاي اصلي 2 بار اجرا مي‌شوند (مانند نمونه پيشين: لا لا، سل سل، فا فا )، اما گاهي در ساز نت‌هاي اصلي تكرار نمي‌شود و مانند نمونة بعدي هر نت اصلي پس از تكيه به نتي پايين‌تر يا بالاتر حركت مي‌كند
نكته:
فصل ادامه
دارد...... |
